-2oC
Pogranicze wielu kultur – pogranicze dialogu
Od 1 września 2025 r. do 31 sierpnia 2027 r. Miasto i Gmina Czarny Dunajec we współpracy z Miastem Trstená realizuje transgraniczny projekt pt. „Pogranicze wielu kultur - pogranicze dialogu”. Projekt otrzymał dofinansowanie z Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Interreg Polska – Słowacja 2021 – 2027, priorytet 3: Twórcze i atrakcyjne turystycznie Pogranicze, działanie: Wzmacnianie roli kultury i zrównoważonej turystyki w rozwoju gospodarczym, włączeniu społecznym i innowacjach społecznych.
Wartość całkowita projektu wynosi: 3 101 868,82 EUR, w tym dofinansowanie z Unii Europejskiej z Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Programu Interreg Polska – Słowacja 2021-2027 wynosi: 2 443 685,33 EUR, co stanowi 80% wartości kosztów kwalifikowalnych w projekcie, tj. 3 054 606,80 EUR, w tym:
§ Miasto i Gmina Czarny Dunajec: całkowite koszty – 2 311 057,96 EUR, koszty kwalifikowalne – 2 300 919,72, EFRR – 1 840 735,68 EUR
§ Miasto Trstená: całkowite koszty – 790 810,86 EUR, koszty kwalifikowalne – 753 687,08 EUR, EFRR – 602 949,65 EUR
Krótki opis projektu:
Pogranicze polsko-słowackie to region, gdzie od wieków przenikały się wzajemne wpływy wielu kultur i religii.
Ich ślady odnajdujemy w zabytkach architektury i sztuki, tradycjach, folklorze. Bezsprzecznie warto je chronić i udostępniać. Nie jest to jednak łatwe zadanie. W dobie rozwoju technologii, rosnących potrzeb i oczekiwań zwiedzających konieczna stała się zmiana spojrzenia na możliwości zrównoważonego wykorzystania dziedzictwa kulturowego pogranicza.
Stąd w partnerstwie Miasta i Gminy Czarny Dunajec oraz Miasta Trstená zrodził się pomysł stworzenia w obu miastach przestrzeni kreatywno-warsztatowej: kultury, pamięci i dialogu.
Powstanie ona w pochodzących z przełomu XIX i XX w. zabytkowych budynkach synagog w Czarnym Dunajcu i Trstenie. Obiekty te zostaną odrestaurowane i zrekonstruowane w taki sposób, aby przywrócić im pierwotny wygląd sprzed przebudowy po II wojnie światowej.
Zyskają również nowe funkcje. Będą to teraz miejsca spotkań z kulturą i historią, a jednocześnie miejsca spotkań z drugim człowiekiem i działań twórczych.
Poza stworzeniem nowoczesnej ekspozycji poświęconej dziejom i postaciom pogranicza, która stanowić będzie serce obu obiektów i udostępniać zasoby kultury w sposób cyfrowy, powstaną w nich centra dialogu.
Zaplanowane w ich murach rozmaite spotkania, warsztaty nie tylko unaocznią uczestnikom mnogość i różnorodność kultur kształtujących dziedzictwo pogranicza. Wydarzenia te, jak i same ekspozycje będą także inspiracją do rozważań i dyskusji.
Otwarte, inkluzywne i dostępne dla mieszkańców z obu krajów oraz turystów odwiedzających pogranicze oba centra stanowić będą niespotykaną dotąd w regionie propozycję zrównoważonego wykorzystania w turystyce posiadanego potencjału dziedzictwa materialnego i niematerialnego ukształtowanego przez wpływy wielu kultur na terenie Miasta i Gminy Czarny Dunajec oraz Miasta Trstená.
A to wszystko aby jeszcze skuteczniej stymulować rozwój społeczny i gospodarczy pogranicza pl-sk i uzupełniać transgraniczny Szlak wokół Tatr.
Co chcemy osiągnąć?
Głównym celem projektu jest zwiększenie zrównoważonego wykorzystania dziedzictwa materialnego i niematerialnego ukształtowanego przez wpływy wielu kultur na terenie Miasta i Gminy Czarny Dunajec oraz Miasta Trstená w turystyce pogranicza polsko-słowackiego.
Celami szczegółowymi są:
1)Zabezpieczenie i udostępnienie materialnego dziedzictwa kulturowego pogranicza polsko-słowackiego.
2) Zachowanie i promocja dziedzictwa niematerialnego ukształtowanego przez wpływ wielu kultur na obszarze pogranicza polsko-słowackiego (tradycje, folklor)
3)Tworzenie poczucia przynależności i tożsamości lokalnej wśród mieszkańców pogranicza przy jednoczesnym zaangażowaniu społeczności w dialog między kulturami
Do kogo adresowany jest projekt?
Projekt adresowany jest do:
-mieszkańców pogranicza polsko-słowackiego w szczególności Miasta i Gminy Czarny Dunajec (22 tys.) oraz Miasta Trstená (7 tys.),
-turystów odwiedzających pogranicze - w tym przede wszystkim Małopolskę i Kraj Żyliński, którzy korzystają z oferty kulturalnej i turystycznej obu partnerów. Wśród tych osób szczególną grupą będą użytkownicy Szlaku wokół Tatr (600 tys.os./rok wg analiza ruchu na Szlaku wokół Tatr z 2020r. ).
Grupę interesariuszy stanowią również organizacje i osoby działające aktywnie na rzecz dialogu między kulturami w szczególności dialogu polsko/słowacko-żydowskiego.
Odrestaurowane budynki synagog w Czarnym Dunajcu i w Trstenie z nowoczesnymi ekspozycjami będą dla ww. grup docelowych nie tylko żywym świadectwem historii tych regionów, ale i zachętą do aktywnego włączenia się w działania na rzecz poznania, ochrony dziedzictwa pogranicza i dialogu. Efekt ten wzmocni atrakcyjna oferta działań miękkich skierowanych do mieszkańców pogranicza i turystów: (konferencja, warsztaty, spotkania, koncert, dni kultury, publikacje). W trakcie części wydarzeń osoby starsze przekazywać będą wiedzę historyczną lub dzielić się swoimi umiejętnościami z pokoleniem młodszym.
Tym samym grupy docelowe bezpośrednio włączą się w zwiększenie zrównoważonego wykorzystania dziedzictwa ukształtowanego przez wpływy wielu kultur na terenie Miasta i Gminy Czarny Dunajec oraz Miasta Trstená w turystyce pogranicza.
Obiekty oraz działania projektu dostosowane będą w miarę możliwości dla osób ze specjalnymi potrzebami.
Jakie zaplanowaliśmy działania?
Zadanie „WIELE KULTUR-JEDNO MIEJSCE. ARCHITEKTURA DLA DIALOGU”
W ramach tego zadania partnerzy projektu stworzą pierwszą na pograniczu polsko-słowackim przestrzeń kreatywno-warsztatową: kultury, pamięci i dialogu. Powstanie ona w pochodzących z przełomu XIX i XX w. zabytkowych budynkach synagog w Czarnym Dunajcu oraz w Trstenie. Obiekty te zostaną przez miasta odrestaurowane i zrekonstruowane w taki sposób, aby przywrócić im pierwotny wygląd sprzed przebudowy po II wojnie światowej.
Zyskają również nowe funkcje, jako
§ CENTRUM DIALOGU MIĘDZYNARODOWEGO Z DOMEM PAMIĘCI ZIEMI CZARNODUNAJECKIEJ I JEJ MIESZKAŃCÓW.
Przedmiotem inwestycji realizowanej przez Miasto i Gminę Czarny Dunajec jest przebudowa, rozbudowa i zmiana sposobu użytkowania wraz z remontem oraz konieczną infrastrukturą techniczną istniejącego budynku dawnej synagogi na Centrum Dialogu Międzynarodowego z Domem Pamięci Ziemi Czarnodunajeckiej i jej Mieszkańców.
Budynek synagogi wzniesiony został w Czarnym Dunajcu przy ul. Sienkiewicza 10 na początku XX wieku. Jest jednym z niewielu zachowanych materialnych śladów współistnienia wielu kultur na terenie gminy. Po II wojnie światowej dawna synagoga została częściowo przebudowana i wykorzystywano ją na cele handlowe i magazynowe.
Przeprowadzone w lipcu 2024 badania konserwatorskie potwierdziły bardzo zły stan obiektu. Aby powstrzymać dalszą degradację budynku i uratować ten jeden z niewielu tego typu zabytków na pograniczu konieczne jest przeprowadzenie kompleksowych robót budowlanych. Pracami objęta zostanie cała materia budynku (m.in. ściany, posadzki, stolarka okienna i drzwiowa, schody, elewacja, dach, instalacje. Ich celem będzie przywrócenie wnętrzu synagogi pierwotnego charakteru i zachowanie w jak największym stopniu oryginalnej substancji zabytkowej.
Centrum Dialogu Międzynarodowego z Domem Pamięci Ziemi Czarnodunajeckiej i jej mieszkańców, które powstanie w budynku dawnej synagogi będzie:
- multimedialnym centrum edukacyjnym z wielojęzyczną wystawą stałą „Śladami pamięci. Współczesne spojrzenie na historię Ziemi Czarnodunajeckiej”,
przestrzenią kreatywno-warsztatową,
-centrum spotkań.
Obiekt dostosowano do potrzeb osób niepełnosprawnych.
Zwiedzającym towarzyszyć będzie Audio Guide oraz katalog wystawy stałej.
§ ŻYDOWSKA SYNAGOGA W TRSTENIE.
Przedmiotem inwestycji realizowanej przez Miasto Trstená jest przebudowa budynku dawnej synagogi w Trstenie (ul. Železničiarov 300/44).
Historia synagogi sięga XIX wieku. Budynek, w którym działała także szkoła żydowska (1894 – 1942), długo służył jako magazyn, później wykorzystywany był celów handlowych.
Od 2019 roku budynek znajduje się pod zarządem miasta Trstená, które rozpoczęło jego przygotowanie do przekształcenia w obiekt kultury - „Żydowską Synagogę w Trstenie”.
Obecny wygląd wnętrza z trudem przypomina przestrzeń przeznaczoną do odprawiania nabożeństw. Liczne przebudowy i adaptacje do różnych celów znacznie zdegradowały i zniszczyły pierwotną formę wnętrza. Ze względu na jego niezadowalający stan techniczny dawnej synagogi, miasto zdecydowało się na jej przebudowę. Obiekt zostanie poddany przebudowie i remontowi, aby przywrócić mu pierwotny charakter.
W odrestaurowanych przestrzeniach zabytkowej synagogi powstanie przestrzeń kreatywno-warsztatowa i miejsce spotkań.
Obiekt zostanie WYPOSAŻONY w elementy, którą pozwolą mu się stać wnętrzem wielofunkcyjnym – m.in. system wystawowy.
Przygotowana będzie również ekspozycja „Dziedzictwo kulturowe na pograniczu słowacko-polskiej”. Jej częścią będzie multimedialny infokiosk zawierający informację o historii społeczności żydowskiej w Trstenie i znajdujących się w okolicy synagogach pogranicza polsko-słowackiego.
Ww. obiekty będą miejscami spotkań z kulturą i historią, a jednocześnie miejscami spotkań z drugim człowiekiem i działań twórczych. Poza stworzeniem nowoczesnej ekspozycji poświęconej dziejom, postaciom pogranicza, która stanowić będzie serce obu obiektów, powstaną w nich centra dialogu.
Inwestycje te z jednej strony chronią i udostępniają dziedzictwo materialne pogranicza, a z drugiej strony stwarzają odpowiednią przestrzeń do realizacji działań zaplanowanych w ramach drugiego zadania. Otwarte, inkluzywne i dostępne dla mieszkańców z obu krajów i turystów obiekty stanowić będą niespotykaną dotąd w regionie propozycję zrównoważonego wykorzystania w turystyce posiadanego potencjału dziedzictwa materialnego ukształtowanego przez wpływy wielu kultur na terenie Czarnego Dunajca oraz Trsteny.
Zadanie „WIELE KULTUR-JEDNO POGRANICZE. DIALOG MIĘDZY PRZESZŁOŚCIĄ A TERAŹNIEJSZOŚCIĄ”
Zadanie obejmuje realizację szeregu komplementarnych działań miękkich związanych z kulturą pogranicza i dialogiem międzykulturowym. Realizowane one będą głównie w odświeżonych przestrzeniach kreatywno-warsztatowych obu synagog.
Działania realizowane przez MIASTO I GMINĘ CZARNY DUNAJEC:
1. Konferencja „Pogranicze otwarte na dialog" dla badaczy połączona z pokazem filmu „Ukos światła".
2. Warsztaty dialogu międzykulturowego dla młodzieży.
3. Cykl spotkań „Opowieść o żydowskich sąsiadach".
4. Koncert muzyki „Kultury splecione w muzyce" (muzyka: żydowska, polska, słowacka).
5. Cykl warsztatów dla najmłodszych - „Napiszmy to po hebrajsku!" oraz „Wycinanka żydowska".
6. Wykład „Mnie zrodził Czarny Dunajec, wykarmiła Terściena...”
Działania realizowane przez MIASTO TRSTENÁ:
1. Uroczyste otwarcie obiektu połączone z prelekcją historyczną i otwarciem ekspozycji.
2. Spacer z przewodnikiem „Śladami wielu kultur w mieście Trstenie”.
3. Spotkanie „Wspomnienia z czasów wojny na pograniczu słowacko-polskim”.
4. Dni kultury pogranicza słowackiego-polskiego w tym: koncert muzyki, warsztaty kulinarne dla dorosłych "Od kuchni. Łączymy smaki kuchni galicyjskiej i żydowskiej" połączone z degustacją oraz prezentacją starych rzemiosł.
5. Cykl warsztatów dla najmłodszych - „Zapomniane zawody", Gry i zabawy podwórkowe z dawnych lat".
6. Wydanie publikacji „Śladami kultur pogranicza".
Zadanie przyczynia się do zachowania i promocji dziedzictwa niematerialnego kształtowanego przez wpływ wielu kultur na obszarze pogranicza oraz tworzenia poczucia
przynależności i tożsamości lokalnej wśród mieszkańców pogranicza przy jednoczesnym zaangażowaniu społeczności w dialog między kulturami.
Ponadto partnerzy realizowali działania związane z przygotowaniem projektu, a aktualnie realizują także działania związane z obsługą projektu, komunikacją projektu oraz kosztami pośrednimi.
Wskaźniki projektu:
§ Liczba obiektów kulturalnych i turystycznych objętych wsparciem – 2 (synagoga w Czarnym Dunajcu i Trstenie)
§ Liczba zabytków nieruchomych objętych wsparciem – 1 (synagoga w Czarnym Dunajcu)
§ Liczba wspartych obiektów o charakterze niezabytkowym - 1 (synagoga w Trstenie)
§ Liczba zrealizowanych wydarzeń kulturalnych – 11 (konferencja-1, warsztaty–3 cykle, koncert-1, wykład–1, otwarcie–1, spotkanie-1, spotkanie-1 cykl, spacer–1, dni kultury-1)
§ Uczestnictwo we wspólnych działaniach transgranicznych – 740 (liczba osób biorących udział we wspólnych działaniach transgranicznych realizowanych w projekcie)
§ Organizacje współpracujące ponad granicami – 2 (Miasto i Gmina Czarny Dunajec, Miasto Trstená)
§ Liczba osób odwiedzających obiekty kulturalne i turystyczne objęte wsparciem – 4 000 (szacunkowa roczna liczba odwiedzających dawne synagogi w Czarnym Dunajcu i w Trstenie na rok: 3000 os.-Centrum Dialogu oraz 1000 os.- Synagoga w Trstenie),
§ Organizacje współpracujące ponad granicami po zakończeniu projektu – 2 (Miasto i Gmina Czarny Dunajec, Miasto Trstená).
Jakie będą efekty?
ü stworzenie w obu miastach PIERWSZEJ NA POGRANICZU POLSKO-SŁOWACKIM PRZESTRZENI KREATYWNO-WARSZTATOWEJ: KULTURY, PAMIĘCI I DIALOGU.
ü URATOWANIE OD DEGRADACJI WYJĄTKOWYCH OBIEKTÓW HISTORYCZNYCH stanowiących materialny ślad obecności na pograniczu społeczności żydowskiej,
ü ZACHOWANIE, PREZENTACJA, PROMOCJA DZIEDZICTWA NIEMATERIALNEGO ukształtowanego przez wpływ wielu kultur na obszarze pogranicza polsko-słowackiego (tradycje, folklor, rzemiosło),
ü TWORZENIE POCZUCIA PRZYNALEŻNOŚCI I TOŻSAMOŚCI LOKALNEJ wśród mieszkańców pogranicza przy jednoczesnym ZAANGAŻOWANIU SPOŁECZNOŚCI W DIALOG MIĘDZY KULTURAMI,
ü uzupełnienie efektów innych projektów – SIECIOWANIE,
ü CYFROWE UDOSTĘPNIENIE zasobów KULTURY POGRANICZA POLSKO-SŁOWACKIEGO dzięki utworzeniu wystaw z elementami multimedialnymi obu obiektach oraz przygotowaniu wirtualnego spaceru po synagodze w Trstenie,
ü zwiększenie efektywności wykorzystania zasobów dziedzictwa kulturowego regionu poprzez stworzenie warunków do dalszego rozwoju turystyki w tym Historyczno-kulturowo-przyrodniczego Szlaku wokół Tatr,
ü zdynamizowanie rozwoju społecznego i gospodarczego pogranicza.
Jak się z nami skontaktować?
Miasto i Gmina Czarny Dunajec
Ul. Józefa Piłsudskiego 2
34-470 Czarny Dunajec
gmina@czarny-dunajec.pl
www.czarny-dunajec.pl
Osoba do kontaktu: Michał Jarończyk
Mesto Trstená
Ul. Bernolákova 96/8
028 01 Trstená
Osoba do kontaktu: Mgr. Andrea Korčušková
*****************************************************************************
Pohraničie viacerých kultúr – pohraničie dialogu
Od 1. septembra 2025 do 31. augusta 2027 mesto a obec Czarny Dunajec v spolupráci s mestom Trstená realizuje cezhraničný projekt s názvom „Pohraničie viacerých kultúr – pohraničie dialogu”. Projekt získal finančné prostriedky z Európskeho fondu regionálneho rozvoja Európskej únie v rámci programu Interreg Poľsko – Slovensko 2021 – 2027, priorita 1: Tvorivé a turisticky atraktívne pohraničie, Špecifický cieľ: Posilnenie úlohy kultúry a udržateľného cestovného ruchu v oblasti hospodárskeho rozvoja, sociálneho začlenenia a sociálnej inovácie.
Celková hodnota tohto projektu je: 3 101 868,82 EUR, vrátane finančných prostriedkov EÚ z Európskeho fondu regionálneho rozvoja v rámci programu Interreg Poľsko – Slovensko 2021 – 2027 je: 2 443 685,33 EUR EUR, čo predstavuje 80% oprávnených nákladov v projekte, t. j. 3 054 606,80 EUR, vrátane:
§ Mesto a obec Czarny Dunajec: celková hodnota – 2 311 057,96 EUR, oprávnené náklady – 2 300 919,72, ERDF – 1 840 735,68 EUR
§ Mesto Trstená: celková hodnota – 790 810,86 EUR, oprávnené náklady – 753 687,08 EUR, ERDF – 602 949,65 EUR
Stručný opis projektu:
Poľsko-slovenské pohraničie je oblasť, kde sa po stáročia miešali mnohé kultúry a náboženstvá.
Ich stopy možno nájsť v architektonických a umeleckých pamiatkach, tradíciách a folklóre. Nepochybne stoja za zachovanie a sprístupnenie. Nie je to však ľahká úloha. V ére technologického rozvoja, rastúcich potrieb a očakávaní návštevníkov je potrebné zmeniť náš pohľad na možnosti trvalo udržateľného využívania kultúrneho dedičstva pohraničia.
Preto v rámci partnerstva medzi mestom a obcou Czarny Dunajec a mestom Trstená vznikla myšlienka vytvoriť v oboch mestách priestor na kreativitu a workshopy venované kultúre, pamäti a dialógu.
Priestor bude vytvorený v historických budovách synagóg z prelomu 19.a 20. storočia v Czarnom Dunajci a Trstenej. Tieto objekty budú obnovené a zrekonštruované tak,aby sa im prinavrátil ich pôvodný vzhľad pred stavebnými úpravami po II svetovej vojne.
Získajú aj nové funkcie. Teraz budú miestom stretnutí s kultúrou a históriou a zároveň miestom stretávania sa s inými ľuďmi a realizácie tvorivých aktivít.
Okrem vytvorenia modernej expozície venovanej dejinám a osobnostiam pohraničia, ktorá bude srdcom oboch lokalít a sprístupní kultúrne zdroje v digitálnej podobe, budú na oboch miestach zriadené centrá dialógu.
Rôzne stretnutia a workshopy, ktoré sú naplánované v ich múroch, budú nielen ilustrovať rozmanitosť a rôznorodosť kultúr, ktoré formujú dedičstvo pohraničia. Tieto podujatia a samotné výstavy budú tiež inšpirovať k zamysleniu a diskusii.
Otvorené, inkluzívne a prístupné pre obyvateľov z oboch krajín, ako aj pre turistov, ktorí navštívia pohraničný región, budú tieto dve centrá doteraz nevídaným návrhom na udržateľné využitie potenciálu hmotného a nehmotného dedičstva regiónu v oblasti cestovného ruchu, ktoré sa formovalo pod vplyvom mnohých kultur na území mesta Czarny Dunajec a Trstená.
A to všetko s cieľom ešte účinnejšie stimulovať sociálny a hospodársky rozvoj pl-sk pohraničia a doplniť cezhraničnú Cestu okolo Tatier
Čo by sme chceli dosiahnuť?
Hlavným cieľom projektu je ZINTENZÍVNENIE TRVALO UDRŽATEĽNÉHO VYUŽÍVANIA HMOTNÉHO A NEHMOTNÉHO DEDIČSTVA vytvoreného vďaka vplyvom mnohých kultúr na území mesta a obce Czarny Dunajec a mesta Trstená V CESTOVNOM RUCHU poľsko-slovenského pohraničia.
Špecifickými cieľmi sú:
1) Ochrana a sprístupnenie hmotného kultúrneho dedičstva poľsko-slovenského pohraničia.
2) Zachovanie a podpora nehmotného dedičstva vytvoreného vďaka vplyvom mnohých kultúr na území poľskoslovenského pohraničia (tradície, folklór)
3) Vytváranie pocitu spolupatričnosti a miestnej identity medzi obyvateľmi pohraničia pri súčasnom zapojení komunity do dialógu medzi kultúrami
Pre koho je projekt?
Projekt je adresovaný:
- obyvateľom poľsko-slovenského pohraničia, najmä mesta a obce Czarny Dunajec (22 tis.) a mesta Trstená (7 tis.),
- turistom navštevujúcim pohraničie, vrátane predovšetkým turistov navštevujúcich Malopoľsko a Žilinský kraj, ktorí využívajú kultúrnu ponuku a ponuku cestovného ruchu oboch partnerov. Osobitnú skupinu budú tvoriť užívatelia Cesty okolo Tatier (600 tis. osôb/rok podľa analýzy návštevnosti Cesty okolo Tatier z roku 2020).
Skupinu zainteresovaných tvoria tiež organizácie a ľudia aktívne pôsobiaci v prospech dialógu medzi kultúrami, najmä poľsko-židovského a slovensko-židovského dialógu.
Obnovené budovy synagóg v Czarnom Dunajci a Trstenej s modernými expozíciami poskytnú uvedeným cieľovým skupinám nielen živé svedectvo o histórii týchto regiónov, ale zároveň ich podnietia k aktívnemu zapojeniu sa do poznávania a ochrany dedičstva pohraničia a k dialógu. Tento efekt bude posilnený atraktívnou ponukou mäkkých aktivít zameraných na obyvateľov pohraničia a turistov: (konferencia, workshopy, stretnutia, koncert, kultúrne dni, publikácie). Počas niektorých podujatí budú starší ľudia odovzdávať historické vedomosti alebo sa podelia o svoje zručnosti s mladšou generáciou.
Cieľové skupiny tak priamo prispejú k zvýšeniu udržateľného využívania dedičstva formovaného multikultúrnymi vplyvmi na území mesta a obce Czarny Dunajec a mesta Trstená v prihraničnom cestovnom ruchu.
Aktivity projektu budú v čo najväčšej miere prispôsobené ľuďom so špeciálnymi potrebami.
Aké úlohy sme si naplánovali?
Úloha „MNOHÉ KULTÚRY – JEDNO MIESTO. ARCHITEKTÚRA PRE DIALÓG”
V rámci tejto úlohy partneri projektu vytvoria prvý priestor pre kreativitu a workshopy v poľsko-slovenskom pohraničí venovaný kultúre, pamäti a dialógu. Bude vytvorený v historických budovách synagóg z prelomu 19. a 20. storočia v Czarnom Dunajci a Trstenej. Tieto objekty mestá obnovia a zrekonštruujú tak, aby sa im prinavrátil ich pôvodný vzhľad pred stavebnými úpravami po druhej svetovej vojne.
Získajú tiež nové funkcie ako:
§ CENTRUM MEDZINÁRODNÉHO DIALÓGU S DOMOM PAMÄTI OBLASTI CZARNÉHO DUNAJCA A JEJ OBYVATEĽOV,
Predmetom investície realizovanej mestom a obcou Czarny Dunajec je stavebná úprava, rozšírenie a zmena využitia spolu s obnovou a potrebnou technickou infraštruktúrou existujúcej budovy bývalej synagógy na Centrum medzinárodného dialógu s Domom pamäti oblasti Czarného Dunajca a jej obyvateľov.
Budova synagógy bola v Czarnom Dunajci na ul. Sienkiewicza 10 postavená na začiatku 20. storočia. Po 2. svetovej vojne bola bývalá synagóga čiastočne prestavaná a využívala sa na obchodné účely a ako sklad. Konzervačný prieskum vykonaný v júli 2024 potvrdil veľmi zlý stav budovy. Aby sa zastavilo ďalšie chátranie budovy a zachránila sa táto jedna z mála pamiatok svojho druhu v pohraničí, je potrebné vykonať komplexné stavebné práce. Práce sa budú týkať celej podstaty budovy (vrátane stien, podláh, okenných a dverných rámov, schodísk, fasády, strechy, inštalácií). Ich cieľom bude prinavrátiť interiéru synagógy
pôvodný charakter a v maximálnej možnej miere zachovať pôvodnú historickú hmotu
Centrum medzinárodného dialógu s Domom pamäti oblasti Czarného Dunajca a jej obyvateľov, ktoré bude vybudované v budove bývalej synagógy, bude:
- multimediálnym vzdelávacím centrom s viacjazyčnou stálou expozíciou "Po stopách pamäti. Súčasný pohľad na dejiny oblasti Czarného Dunajca",
- priestorom pre kreativitu a workshopy,
- centrom stretávania.
Objekt bude prispôsobený potrebám osôb so zdravotným postihnutím.
Návštevníkom bude k dispozícii audioguide a katalóg stálej výstavy.
§ ŽIDOVSKÁ SYNAGÓGA V TRSTENEJ.
Predmetom investície realizovanej mestom Trstená je stavebná úprava budovy bývalej synagógy v Trstenej (ul. Železničiarov 300/44).
História synagógy siaha do 19. storočia. Budova, v której sídlila aj židovská škola (1894 – 1942), slúžila dlhý čas ako sklad a neskôr bola využívaná na obchodné účely. Od roku 2019 je budova v správe mesta Trstená, ktoré začalo pripravovať jej premenu na kultúrne zariadenie –„Židovskú synagógu v Trstenej“.
Súčasný vzhľad interiéru sotva pripomína priestor určený na bohoslužby. Početné prestavby a úpravy na rôzne účely výrazne znehodnotili a zničili pôvodnú podobu interiéru.
Vzhľadom na nevyhovujúci technický stav bývalej synagógy sa mesto rozhodlo zrealizovať rekonštrukciu. Objekt bude predmetom komplexnej prestavby a rekonštrukcie, aby sa mu prinavrátil pôvodný charakter.
V zrekonštruovaných priestoroch historickej synagógy bude vytvorený priestor na kreativitu a workshopy a tiež miesto stretávania.
Objekt bude VYBAVENÝ prvkami, vďaka ktorým sa stane multifunkčným interiérom – napr. výstavným systemom
Pripravená bude aj expozícia s názvom "Kultúrne dedičstvo v slovensko-poľskom pohraničí". Jej súčasťou bude multimediálny informačný stánok s informáciami o histórii židovskej komunity v Trstenej a synagógach v polsko-slovenskom pohraničí v slovenskom, poľskom a anglickom jazyku.
Uvedené objekty budú miestom stretnutí s kultúrou a históriou a zároveň miestom stretávania sa s inými ľuďmi a realizácie tvorivých aktivít. Okrem vytvorenia modernej expozície o histórii a osobnostiach pohraničia, ktorá bude tvoriť jadro oboch objektov, vzniknú v nich aj centrá dialógu.
Tieto investície na jednej strane chránia a sprístupňujú hmotné dedičstvo pohraničného regiónu a na druhej strane vytvárajú vhodný priestor na realizáciu aktivít plánovaných v rámci druhej úlohy. Otvorené, inkluzívne a prístupné pre obyvateľov oboch krajín a turistov budú tieto objekty doteraz nevídaným návrhom na udržateľné využitie v cestovnom ruchu existujúceho potenciálu hmotného dedičstva vytvoreného vplyvmi mnohých kultúr v oblasti Czarného Dunajca a Trstenej.
Úloha „MNOHÉ KULTÚRY – JEDNO POHRANIČIE. DIALÓG MEDZI MINULOSŤOU A SÚČASNOSŤOU”
Úloha zahŕňa realizáciu série doplnkových mäkkých aktivít týkajúcich sa kultúry pohraničia a medzikultúrneho dialógu. Tie sa budú realizovať najmä v obnovených priestoroch pre kreativitu a workshopy oboch synagóg.
AKTIVITY REALIZOVANÉ MESTOM A OBCOU ČIERNY DUNAJEC:
1. Konferencia „Pohraničie otvorené dialógu“ pre bádateľov spojená s premietaním filmu „Ukos światła".
2. Workshopy medzikultúrneho dialógu pre mladých ľudí.
3. Cyklus stretnutí „Príbeh o židovských susedoch“
4. Hudobný koncert „Kultúry prelínajúce sa v hudbe” (židovská, poľská, slovenská hudba).
5. Cyklus workshopov pre najmladšie deti – „Napíšme to v hebrejčine!“ a „Židovská vystrihovačka“.
6. Prednáška „Zrodil ma Czarny Dunajec, živila Trstená...“
AKTIVITY REALIZOVANÉ MESTOM TRSTENÁ
1. Slávnostné otvorenie objektu spojené s historickou prednáškou a otvorením výstavy.
2. Prechádzka so sprievodcom „Po stopách mnohých kultúr v meste Trstená“.
3. Stretnutie „Spomienky na vojnové časy v slovensko-poľskom pohraničí“.
4. Kultúrne dni slovensko-poľského pohraničia zahŕňajúce: hudobný koncert, kulinárske workshopy pre dospelých „Od kuchyne. Spájame chute haličskej a židovskej kuchyne“ spojené s ochutnávkou a prezentáciou starých remesiel.
5. Cyklus workshopov pre najmladšie deti – „Zabudnuté povolania“, „Hry a zábava na dvore zo starých čias“.
6. Vydanie publikácie „Po stopách kultúr pohraničia“.
Prispieva k zachovaniu a propagácii nehmotného dedičstva, ktoré sa formovalo vplyvom mnohých kultúr v pohraničnej oblasti, a k vytváraniu pocitu spolupatričnosti a miestnej identity obyvateľov pohraničia, pričom zapája komunitu do dialógu medzi kulturami
Okrem toho partneri realizovali činnosti súvisiace s prípravou projektu a v súčasnosti realizujú aj činnosti súvisiace so správou projektu, komunikáciou v rámci projektu a nepriamymi nákladmi.
Ukazovatele projektu:
· Počet podporovaných kultúrnych a turistických lokalít – 2 (synagóga v Čiernom Dunajci a Trstenej)
· Počet podporovaných nehnuteľných pamiatok – 1 (synagóga v Čiernom Dunajci)
· Počet podporovaných nepamiatkových objektov - 1 (synagóga v Trstenej)
· Počet zrealizovaných kultúrnych podujatí – 11(konferencia– 1, workshopy–3 cykly, koncert–1, prednáška–1, otvorenie–1, stretnutie–1, stretnutie–1 cyklus, prechádzka–1,
· kultúrne dni–1)
· Účasti na spoločných cezhraničných akciách – 740 (počet osôb, ktoré sa zúčastnili na spoločných cezhraničných aktivitách realizovaných v rámci projektu)
· Organizácie zapojené do cezhraničnej spolupráce – 2 (mesto a obec Czarny Dunajec, mesto Trstená).
· Návštevníci podporovaných kultúrnych a turistických lokalít – 4000 (ročný počet návštevníkov
bývalých synagóg v Czarnom Dunajci a Trstenej: 3000 osôb – Centrum dialógu a 1000 osôb – synagóga v Trstenej.
· Organizácie zapojené do cezhraničnej spolupráce po dokončení projektu – 2 (mesto a obec Czarny Dunajec, mesto Trstená).
Aké budú výsledky?
ü projekt vytvoria v oboch mestách PRVÝ PRIESTOR NA KREATIVITU A WORKSHOPY V POĽSKO-SLOVENSKOM POHRANIČÍ venovaný: KULTÚRE, PAMÄTI A DIALÓGU,
ü projekt ZACHRÁNIA PRED ZNEHODNOTENÍM JEDINEČNÉ HISTORICKÉ OBJEKTY, ktoré sú hmotnou stopou prítomnosti židovskej komunity v pohraničí,
ü ZACHOVANIE, PREZENTÁCIA, PROPAGÁCIA NEHMOTNÉHO DEDIČSTVA formovaného vplyvom mnohých kultúr v poľsko-slovenskom pohraničí (tradície, folklór, remeslá),
ü projekt VYTVORIA POCIT SPOLUPATRIČNOSTI A MIESTNEJ IDENTITY OBYVATEĽOV POHRANIČNÉHO REGIÓNU PRI SÚČASNOM ZAPOJENÍ KOMUNITY DO DIALÓGU MEDZI KULTÚRAMI,
ü projekt DOPĹŇA EFEKTY INÝCH PROJEKTOV - VÝRAZNÉ JE SIEŤOVANIE,
ü projekt DIGITÁLNE SPRÍSTUPŇUJE KULTÚRNE ZDROJE POĽSKO-SLOVENSKÉHO POHRANIČIA vďaka vytvoreniu výstav s multimediálnymi prvkami v oboch objektoch a príprave virtuálnej prechádzky po synagóge v Trstenej,
ü vzvýšenie efektívnosti využívania zdrojov kultúrneho dedičstva regiónu ytvorením podmienok pre ďalší rozvoj cestovného ruchu, vrátane Historicko-kultúrno-prírodnej cesty okolo Tatier,
ü podpora sociálneho a hospodárskeho rozvoja pl-sk pohraničia.
Ako nás môžete kontaktovať?
Miasto i Gmina Czarny Dunajec
Ul. Józefa Piłsudskiego 2
34-470 Czarny Dunajec
gmina@czarny-dunajec.pl
www.czarny-dunajec.pl
Kontaktná osoba: Michał Jarończyk
Mesto Trstená
Ul. Bernolákova 96/8
028 01 Trstená
Kontaktná osoba: Mgr. Andrea Korčušková
2026-04-10
wróć na górę